Motorun tanımı
Yakıttan elde ettiği ısı enerjisini mekanik
enerjiye çeviren makinelere motor denir.
Motor Çeşitleri
Zamanlarına Göre:
1.
Dört zamanlı motorlar
2.
İki zamanlı motorlar
Kullanılan Yakıtlara Göre
a. Benzinli motorlar
b. Dizel motorlar
c. LPG motorlar
Yakıtın Yanma Yerine Göre:
1.
İçten yanmalı motorlar
2.
Dıştan yanmalı motorlar
Yapım özelliklerine Göre
a. Sıra tipi
b. Birbirlerinin
karşılarına yatık (Düz, hafif eğik, boksör tipi)
c. Sıra halinde bir
açı ile birleştirilmiş (V tipi)
d. Daire şeklinde
(Yıldız tipi)
Silindir Sayılarına Göre
a. Tek silindirli
b. Çok silindirli
Soğutma Sistemlerine Göre:
a. Su soğutmalı
b. Hava soğutmalı
Motorun Parçaları
1. Silindir bloğu:
İçinde silindirlerin bulunduğu ve motor
parçalarını üzerinde taşıyan ana parçadır.
2. Silindir kapağı:
Silindir bloğu üzerini kapatan ve yanma
odalarını meydana getiren kapaktır.
3. Karter: Motor
yağına depoluk görevi gören, silindir bloğunun
altındaki parçadır.
4. Supap kapağı:
Motor üzerindeki supap (külbütör) mekanizmasını
dış etkilerden korur.
5. Radyatör: Soğutma
suyunun bulunduğu depo.
6. Karbüratör:
Benzin-hava karışımını sağlayan parça.
7. Hava Filitresi:
Silindirlere giren havayı temizler.
8. Manifoldlar
(emme-egzoz): Hava yakıt karışımını
silindirlere, yanmış gazları dışarıya taşıyan
borulardır.
9. Yağ Filitresi:
Motor yağı içindeki yabancı maddeleri temizler.
10. Endüksiyon bobini
(Ateşleme): Aküden gelen akımı
15.000-25.000 volta yükselten parçadır.
11. Buji:
Benzin-hava karışımını tutuşturan parçadır.
12. Konjektör (regülatör):
Şarj dinamosunun ürettiği elektriği doğru akıma
çeviren ve 12 volt değerinde düzenleyen
parçadır.
13. Enjektör: Dizel
motorlarda yakıt püskürten parçadır.
14. Krank mili:
Pistonların bağlı olduğu, motorun çalışması
sonucu elde edilen hareketin ve gücün motordan
alınmasına yarayan mildir.
15. Piston: Silindir
içerisinde hareket eden ve hareketi krank miline
iletmesine yardımcı olan parçadır.
16. Piston (biyel) kolu:
Pistonun doğrusal hareketini krank miline ileten
parçadır.
17. Yağ pompası:
Karterdeki yağı basınçla hareketli parçalara
gönderir.
18. Yakıt pompası (benzin
otomatiği): Yakıtı basınçla karbüratöre
gönderen parça.
19. Distribütör:
Benzinli motorlarda ateşleme sırasına göre
bujilere elektrik enerjisi gönderen parçadır.
20. Marş motoru:
Motora ilk hareket veren parçadır. Elektrik
enerjisini hareket enerjisine çevirir.
21. Alternatör (şarj
dinamosu): Araç için gerekli elektrik
enerjisini üreten parçadır. Hareket enerjisini
elektrik enerjisine çevirir.
22. Su pompası (devirdaim):
Suyun silindir içindeki kanallarda dolaşmasını
sağlar.
23. Enjektör pompası:
Dizel motorlarda yakıtı basınçla enjektörlere
gönderen parçadır.
24. Enjektör: Yakıtı
toz halinde (pülverize) silindire gönderen
parça.
25. Kam (eksantrik) mili:
Krank milinden aldığı hareketle bazı motor
sistemlerinin çalışmasını sağlayan parçadır.
26. Supaplar:
Yakıtın silindirlere alınmasını (emme), egzoz
gazlarının silindirden atılmasını sağlayan
parçadır (egzoz).
27. Besleme Pompası:
Dizel motorlarda mazotu enjektör pompasına
ileten parçadır.
Dört Zamanlı
Motorların Çalışma Sıralaması
1. Zaman : Emme
2. Zaman :
Sıkıştırma
3. Zaman : Ateşleme
(İş)
4. Zaman : Egzoz
Dört Zamanlı
Benzinli Motorların Çalışma Prensipleri
1. Emme: Yakıt-hava
karışımının silindire alınması.
2. Sıkıştırma:
Silindire alınan havanın sıkıştırılması
3. Ateşleme:
Sıkıştırılan yakıt-hava karışımının buji
kıvılcımı yardımıyla yakılması.
4. Egzoz: Silindir
içinde kalan artık gazların dışarıya atılması.
Dört zamanlı motorlarda pistonun silindir
içerisinde dört hareketinden bir iş elde edilir.
A.Ö.N. (Alt Ölü Nokta): Pistonun silindir içerisinde inebileceği en alt noktadır.
Ü.Ö.N. (Üst Ölü Nokta): Pistonun silindir içerisinde çıkabileceği en üst noktadır,
Motorlar
çalışma zamanlarına göre iki ve dört zamanlı olmak üzere ikiye
ayrılırlar Günümüzde motorlu Araçlarda genelde 4 zamanlı motorlar
kullanılmaktadır.
•
Emme Zamanı: Piston Ü.Ö.N.’dan A.Ö.N.’ya hareket ederken
emme subapı açılır ve silindir içerisine benzin hava karışımı dolar.
Piston A. Ö. N.‘ya indiğinde emme zamanı biter
•
Sıkıştırma Zamanı:
Pistonun Ü.Ö.N' ya doğru hareket ederken her iki subap kapalıdır ve
benzin hava karışımı sıkıştırılmaya başlar. Piston Ü.Ö.N.’ya geldiğinde
Sıkıştırma işlemi biter.
•
Ateşleme (İş) zamanı: Sıkıştırma sonunda sıcaklılığı ve basıncı
artmış olan karışım,buji kıvılcımıyla ateşlenir ve yanma başlar. Yanma
sonunda piston hızla aşağıya itilir ve krank mili döndürülür. Piston
A.Ö.N ‘ya indiğinde iş zamanı biter
• Egzoz
zamanı: Piston Ü.Ö N. 'ya çıkarken egzoz subabı açılır ve yanmış
gazlar egzozdan dışarı atılır. Bu işlem piston Ü.Ö.N.’ya gelene kadar
devam der. Bu dört zaman, düzenli olarak aynı şekilde devam eder ve
çalışmasını sürdürür. Krank mili dört zamanın sonunda iki tam tur dönmüş
olur.
Dört Zamanlı Dizel
Motorların Çalışma Prensipleri
1. Emme: Silindire
temiz havanın alınması
2. Sıkıştırma:
Silindire alınan havanın sıkıştırılması.
3. Ateşleme:
Sıkıştırılan havanın üzerine yakıtın enjektörle
püskürtülerek yanması.
4. Egzoz: Silindir
içinde kalan artık gazların dışarıya atılması.
İki Zamanlı
Motorların Çalışma Sıralaması
1. Zaman : Emme -
Sıkıştırma
2. Zaman : Ateşleme
(İş) - Egzoz
İki Zamanlı
Motorların Çalışma Prensipleri
1. Emme-Sıkıştırma:
Silindire yakıt-hava karışımının alınması ve
sıkıştırılması.
2. Ateşleme-Egzoz:
Sıkıştırılan hava-yakıt karışımının ateşlenmesi
ve artık gazların dışarıya atılması.
İki zamanlı motorlarda emme ve egzoz subapları
yoktur.
Subapların yerine, silindir duvarında
açılmış emme ve egzoz çıkışları vardır.Pistonun
Ü.Ö.N. ile A.Ö.N. arasında iki kez hareketi ile
Emme - Sıkıştırma- Ateşleme - Egzoz zamanları
meydana gelir. Genellikle motosiklet motorları
ve küçük su motorları bulunur .Çevrim pistonun
iki hareketiyle tamamlanır ve her devirde bir
iş elde edilmiş olur.Krank mili bir tur döner.
D- MOTORUN BELLİ BAŞLI PARÇALARI :
Motorun parçaları içindeki ve dışındaki parçalar diye iki gurupta
incelenebilir.İçindeki parçalar asıl görevi yapan parçalardır. Dışındaki
parçalarda motorun parçasıdır fakat yardımcı parçalar olarak görev
yaparlar.Tercih etmek gerektiğinde içindeki parçalar tercih edilir.
a- Motorun İçindeki parçalar :
•
Silindir (motor) Bloğu:
Motorun
ana gövdesini oluşturur. Pistonlara ve krank miline yataklık yapar.
İçerisinde silindirler, krank, mili, kam (eksantrik) mili, yağ pompası,
dışarısında yakıt pompası, distribütör, yağ filtresi, şarj
dinamosu, marş motoru gibi elemanlar bulunur. Motor kulakları
vasıtasıyla şasiye bağlanır.Sıcak motora soğuk su,soğuk motora sıcak su
konulduğunda silindir bloğu ve silindir kapağı çatlar. 
•
Silindir Kapağı:
Silindir bloğunun üzerini kapatır, yanma odalarını oluşturur. Üzerinde
bujileri, emme ve egzoz subaplarını, enjektörleri taşır. yanma dolarının
çevresinde su ve yağ kanalları vardır.
•
Karter:
Silindir
bloğunun al tarafını kapatır. Motor yağına depoluk eder. Altında yağ
boşaltma tapası vardır.
•
Subap (Külbütör) Kapağı:
Subap mekanizmasını ve motoru toz, su ve pisliklerden korur .
Motor yağı, üzerindeki yağ kapağından konulur
•
Krank Mili:
Pistonlardan gelen doğrusal hareketi dairesel harekete dönüştürür. Krank
milinin
en ucunda
bir dişli ve kasnak bulunur. Dişli kam (eksantrik) miline hareket verir.
Kasnak ise su pompası ile alternatöre hareket verir.
4 zaman
krank milinin 2 devrinde , iki zaman ise krank milinin 1 devrinde
gerçekleşir.
•
Piston:
Silindir içerisindeki hareketlerinden dolayı zamanların meydana
gelmesini sağlar.
(Emme-sıkıştırma-ateşleme- egzoz)
•
Piston Kolu:Pistondan
aldığı doğrusal hareketi krank miline iletir.
•
Segmanlar:
Pistonlar üzerinde bulunur hareketli parçalar arasında sızdırmazlığı
sağlar. Segmanlar veya silindir odası
aşındığında motor yağ yakar ve egsozdan mavi duman çıkar.
•
Kam(Eksantrik) Mili
Hareketini krank milinden alır. 4 elemana hareket verir; Subaplara,
distribütöre ,yağ pompasına, yakıt pompasına hareket verir.
• Subaplar :
Emme ve eksoz
subapları olmak üzere iki
çeşittir.
Emme
subapları dizel motorlarda sadece havanın, benzinli motorlarda ise
benzin hava karışımının silindire girmesini sağlar. Egzoz subapları ise;
yanmış gazların silindir dışına çıkmasını sağlar.Subap ayarı motorda
yapılan tek ayardır.
•
Yağ Pompası:
Karterdeki
yağı alarak yağlanacak motor parçalarına pompalayan elemandır.
•
Contalar :
Sabit
parçalar arasında sızdırmazlığı sağlarlar.
b-
Motorun Dışındaki parçalar :
Motorun
dışıdaki parçalar yardım eden sistemlerdir ve yardımına göre isim alır.
Ateşleme ,Yakıt, Soğutma, yağlama , Şarj ve marş gibi yardımları
yaparlar.
•
Radyatör:
Su
soğutma motorlarda soğutma suyuna depoluk eder, sistemde ısınan suyun
soğumasına yardımcı olur.
•
Karbüratör:
Motora
gerekli olan benzin, hava karışımını şartlara-göre 1/15 (benzin - hava)
oranında karıştıran elemandır. Emme manifoldunun üzerinde bulunur.
•
Hava Filtresi:
Dışardan
motor içerisine alınacak olan havayı temizleyip karbüratöre veya emme
manifolduna gönderen parçadır.
•
Yağ Filtresi:
Motor
içerisinde dolaşarak kirlenen yağı temizleyen elemandır.
•
Manifoltlar (Emme –Egzoz )
emme
manifoldu, karbüratöre belli oranda karışmış olan benzin-hava karışımını
veya havayı silindirlere dağıtır. Egzoz manifoldu, yanmış sonunda
meydana gelen egzoz gazlarını toplayarak egzoz borusuna buradan da
yanmış gazların dışarıya atılmasını sağlar
• Endüksiyon
Bobini:
Akümülatörden aldığı 12 voltluk doğru-akımı 15 - 25 bin volta yükselten
elemandır.
•
Buji:Yanma odasına sıkıştırılmış bulunan yakıt
- hava karışımını kıvılcımla ateşleyen elemanıdır.
•
Regülatör (Konjektör):
Şarj dinamosunun veya alternatörün Ürettiği akımı ayarlayan elamandır.
•
Yakıt Pompası (Yakıt Otomatiği):
Depodan
aldığı yakıtı karbüratöre pompalayan elemandır.
•
Distribütör:
Endüksiyon bobininden aldığı yüksek voltajı ateşlenme sırasına göre
bujilere dağıtan elemandır.
•
Marş Motoru:
Motora ilk hareketi veren elektrik motorudur.
•
Alternatör (Şarj
Dinamosu):
Araç
motoru çalıştığı sürece mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştürür.
Aracın elektrik ihtiyacını karşılar. Akümülatörü dolduran (şarj) eden
elemandır.
•Su
Pompası (Devirdaim):
Radyatördeki soğutma suyunu motordaki
su
kanallarına pompalayan elemandır.
•
Enjeksiyon (Mazot)
Pompası:
Püskürtme sırasına göre enjektörlere mazot pompalayan elemandır.
•
Enjektör
Mazot pompasından gelen mazotu ısınmış
havanın üzerine.püskürten elemandır.
KONU 5:BENZİNLİ VE DİZEL
MOTORLARIN ZAMANLARINA GÖRE KARŞILAŞTIRMASI
|
ZAMAN |
BENZİNLİ
|
DİZEL
|
|
Emme |
Benzin - Hava karışımı silindire emilir |
Sadece hava silindir içine emilir |
|
Sıkıştırma |
Alınan karışım sıkıştırılır |
Sadece hava sıkıştırılır ve sıkışan hava ısınır. |
|
Ateşleme |
Buji vasıtasıyla yanma olur |
Enjektörün motorin püskürtmesiyle yanma olur |
|
Egzoz |
Egzoz subabı yanmış gazları tahliye eder |
Egzoz subabı yanmış gazları tahliye eder |
